კულტურული გენოციდი მთიან ყარაბაღში გარდაუვალია. Time-ის სტატია

ამერიკულ ჟურნალ Time-ში გამოქვეყნდა სტატია, რომელიც ეხება მთიანი ყარაბაღის კულტურულ გენოციდს. სტატიის ავტორი ამას გარდაუვალად მიიჩნევს, აზერბაიჯანის მმართველობის ქვეშ მყოფი სომხური კულტურული მემკვიდრეობის ბედის გათვალისწინებით ნახიჩევანში.

 სტატიის ავტორი სათაურით „რა არის კულტურული გენოციდი მთიანი ყარაბაღის სომხებისთვის“ იხსენებს ჯუღას ,,ხაჩქარების” ნგრევას, ჯრაკანის (ჯაბრაილის) წმ. ღვთისმშობლის ეკლესიის დანგრევას. აზერბაიჯანის მთავრობის მიერ სოფელ დიდთაღერის სომხური სასაფლაოს, ასევე შუშის წმინდა ეკლესიის დაბომბვა და ვანდალიზმი წმ. ღაზანჩის ეკლესიაში.

„ათასობით წლების განმავლობაში სომხური ცხოვრების მოსპობა არცახში შესაძლებელი გახდა იმ ადამიანების უმოქმედობისა და ერთი შეხედვით გულგრილობის გამო, ვისაც ამის თავიდან აცილება შეეძლო. შეერთებული შტატები და ევროკავშირი ხმამაღლა საუბრობენ ადამიანის საყოველთაო უფლებებზე, მაგრამ არაფერი გაუკეთებიათ ცხრა თვის განმავლობაში, სანამ არცახის მოსახლეობას ართმევდნენ საკვებს, მედიკამენტებს, საწვავს და სხვა სასიცოცხლო საქონელს. მათ არაფერი გააკეთეს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ბრძანების შესასრულებლად, რომელიც აზერბაიჯანს 2023 წლის თებერვალში ბლოკადის შეწყვეტას სთხოვდა. ამ უმოქმედობამ აშკარად წაახალისა აზერბაიჯანი თავდასხმაზე, ისევე როგორც სხვაგან წაახალისებდა იგივეს გაკეთებას“, – წერს სტატიის ავტორი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი კრისტინა მარანცი.

ავტორი აფრთხილებს, რომ ისტორიიდან შეიძლება დავასკვნათ, რომ ეთნიკურ წმენდას, როგორც წესი, თან ახლავს კულტურული ობიექტების სხვადასხვა სახის განადგურება, დაწყებული ვანდალიზმიდან სრულ განადგურებამდე. მარანცის თქმით, ნაკლებად ცნობილ და პატარა ეკლესიებსა და ძეგლებს მიწასთან გაასწორებენ, ხოლო უფრო ცნობილებს, როგორიცაა შუა საუკუნეების სომხური ხუროთმოძღვრების ძეგლები დადივანქში ან განძასარში, გაყალბდება. ავტორი იხსენებს, რომ აზერბაიჯანმა უკვე სცადა მათი „კავკასიური აღვანქის მონასტრებად“ წარმოჩენა. ბევრი სხვა ძეგლიდან კი, ავტორის აზრით, სომხური წარწერები წაიშლება.

ავტორი ასევე იხსენებს 1915 წ. კულტურული გენოციდი სომხების გენოციდის შემდეგ. „ახლა დროა მსოფლიომ დაიცვას მთიან ყარაბაღში დარჩენილი სომხური კულტურა. თუ არა, მაშინ რომელი კულტურა იქნება შემდეგი“, – ასრულებს  სტატიის ავტორი.